W swojej praktyce zawodowej często spotykam się z problematyczną dla wielu osób kwestią, polegającą na rozróżnieniu instytucji zadatku od zaliczki. 

Osoby, które zgłaszają się po poradę prawną, bardzo często nie wiedzą jak najkorzystniej zabezpieczyć swoje interesy przy zawieraniu umowy.  Aby przybliżyć tę kwestię, chciałabym zwrócić uwagę iż pojęcie zadatku, jest ściśle uregulowane w przepisach kodeksu cywilnego, zaś pojęcie zaliczki nie.

Istotną różnicą, która ułatwi nam rozróżnienie zadatku od zaliczki, są prawne konsekwencje,  w sytuacji gdy umowa, na poczet której zostało odpowiednio wpłacone świadczenie, nie zostanie zrealizowana. I tak zaliczka, w przeciwieństwie do zadatku, podlega zwrotowi na rzecz osoby, która ją zapłaciła. Brak jest wyjątków, które przewidywałyby sytuacje, w której strony mogą zatrzymać otrzymaną zaliczkę. Zaliczka jest więc kwotą wpłaconą na poczet przyszłych należności i nie stanowi, w odróżnieniu od zadatku, żadnej formy zabezpieczenia przyszłego wykonania umowy, a jedynie część ceny. 

Zadatek natomiast jest świadczeniem (nie koniecznie pieniężnym) danym przy zawarciu umowy. W razie wykonania umowy zadatek także ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała. W wypadku, gdy jest to niemożliwe zadatek podlega zwrotowi. Jednakże w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron, druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Zadatek zatem pełni funkcję dyscyplinującą strony do wykonania umowy, a dodatkowo stanowi zryczałtowaną formę odszkodowania dla jednego z uczestników transakcji, na wypadek gdyby drugi z nich uchylał się od jej realizacji.                                                                                                        

Odmiennie kształtuje się sytuacja rozwiązania, bądź też niewykonania umowy z przyczyn, za które odpowiedzialne są obie strony, lub też żadna z nich. W tym przypadku zadatek powinien zostać zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada.

Należy pamiętać, iż istnieje możliwość odmiennego określenia przez strony w umowie kwestii związanych z zadatkiem., np. poprzez uregulowanie w umowie przepadku zadatku, momentu jego zapłaty czy też  obowiązku zapłaty podwójnego zadatku np. poprzez wprowadzenie obowiązku zapłaty potrójnego zadatku.  Zgodnie z zasadą swobody umów, strony mogę dowolnie uregulować powyższe kwestie. Sam fakt wręczenia przy zawieraniu umowy zadatku nie przesądza jednak o tym, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, żądać sumy dwukrotnie wyższej. Reżim ten bowiem znajduje zastosowanie wyłącznie w wypadku braku odmiennego zastrzeżenia umownego (wyrok SA w Poznaniu z dnia 26 października 2005 roku, I ACa 762/05.). Dlatego warto skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej, aby w odpowiedni i korzystny dla siebie sposób zabezpieczyć własny interes przy zawieraniu ważnej dla nas umowy, nie tylko aby zapewnić jej skuteczniejszą realizację, ale także po to, by zminimalizować ryzyko jej niewykonania przez drugą stronę.