W obowiązującym w Polsce porządku prawnym nie tylko zawarcie małżeństwa, ale także jego ustanie z innych przyczyn niż śmierć współmałżonka, pozostają pod kontrolą państwa.

Nie istnieje zatem żadna możliwość rozwiązania związku małżeńskiego na podstawie porozumienia, które strony chciałyby pomiędzy sobą zawrzeć. Koniecznym warunkiem rozpoczęcia procesu rozwodowego jest złożenie przez jednego małżonka pozwu rozwodowego do właściwego Sądu. Zazwyczaj postępowanie rozwodowe, w szczególności gdy w związku małżeńskim są małoletnie dzieci oraz małżonkowie nie zajmują jednolitego stanowiska co do sposobu zakończenia małżeństwa, jest procesem długotrwałym i obciążającym strony emocjonalnie. 

Po prawidłowym i skutecznym złożeniu pozwu, tzn. takim który nie zawiera żadnych braków formalnych i jest należycie opłacony, sąd na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rozpocznie analizę sytuacji rodzinnej małżonków. Przede wszystkim, aby można było orzec pomiędzy stronami rozwód, musi zaistnieć jedyna pozytywna przesłanka w postaci trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego oraz brak trzech przesłanek negatywnych, tj. żądanie rozwodu przez małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia, sprzeczność rozwodu z dobrem wspólnych małoletnich dzieci oraz sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Wszystkie te okoliczności, sąd ocenia na dzień zamknięcia rozprawy, nie na dzień wniesienia powództwa.
    
Wiele osób zastanawia się, co kryje się pod pojęciem trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Aby wyjaśnić te zagadnienie, należy wskazać, iż rozkład pożycia ma charakter zupełny w sytuacji gdy ustały pomiędzy małżonkami wszelkie więzi fizyczne, duchowe i gospodarcze. Przez więź duchową należy rozumieć porozumienie charakterystyczne dla wspólnoty małżeńskiej, opartej na wzajemnej miłości, szacunku oraz akcepatacji. Brak więzi materialnej przejawia się zanikiem prowadzenia wspólnie gospodarstwa domowego. Zaś zanik więzi fizycznej, sprowadza się do całkowitego nie utrzymywania między małżonkami współżycia fizcznego. W przypadku wykazania w trakcie postępowania, iż minimum jedna z wyżej wymienionej więzi zostaje pomiędzy stronami utrzymana, np. fizyczna, wówczas orzeczenie przez sąd rozwodu stanie się niemożliwe. Nawet utrzymywanie sporadycznych kontaktów seksualnych pomiędzy małżonkami będzie przemawiało za oddaleniem powództwa przez sąd. 

Za trwały rozkład pożycia małżeńskiego możemy uznać taki przypadek, gdy na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, można wywnioskować, iż powrót do wspólnoty małżeńskiej we wszystkich jej aspektach, nie jest możliwy.  Nadal w tym zakresie zachowała swą aktualność ta część wytycznych SN z dnia 26 kwietnia 1952 r., C. Prez. 798/51 (OSN 1952, poz. 1), w której wskazano, iż: "Zasada trwałości małżeństwa nie może być jednak utożsamiana z formalną nierozerwalnością węzła małżeńskiego, która ma źródło w nakazach dogmatu religijnego. Oceniając ujemnie zerwanie węzłów rodzinnych, Państwo nie może zarazem zamykać oczu na społeczną szkodliwość martwych związków małżeńskich i dlatego odrzuca zasadę formalnej nierozerwalności węzła małżeńskiego. Trwałość małżeństwa musi być osiągana poprzez świadomość społeczną małżonków oraz wynikający z niej poważny i odpowiedzialny stosunek do obowiązków względem rodziny. Jeśli związek małżeński z ważnej przyczyny znajduje się w stanie trwałego i zupełnego rozkładu, jeśli małżonkowie nie wykonują obowiązków wspólnego pożycia, wierności, wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (...), i skutkiem tego małżeństwo nie spełnia swych funkcji społecznych, prawo polskie nie rezygnując z ujemnej oceny społecznej tego zjawiska, dopuszcza możliwość rozwodu. Rozwód jest więc złem koniecznym, wprowadzonym w imię interesu społecznego dla eliminacji innego zła społecznego, jakim byłoby utrzymywanie formalnego węzła małżeńskiego, gdy znika wspólnota małżeństwa, gdy małżeństwo faktycznie nie istnieje i nie ma szans na dalsze jego funkcjonowanie".

Jednocześnie rozwód nie jest dopuszczalny, gdy:

1) wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci ( poprzez analizę czy rozwód nie spowoduje osłabienia więzi z dziećmi tego z małżonków, przy którym dzieci nie pozostaną oraz czy nie wpłynie to negatywnie na wykonywanie przez niego obowiązków rodzicielskich);

2) z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadmi współżycia społecznego ( ich ustalenie wymaga indywidualnego przeanalizowania stanu faktycznego sprawy) ;

3) żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód, przy czym odmowa zgody na rozwód nie jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Wyrok rozwodowy zawiera w sobie kilka kluczowych elementów, które są istotne z uwagi na regulacje i zobowiązania finansowe małżonków nie tylko względem siebie, ale także dzieci. Więcej informacji na ten temat pojawi się wkrótce na blogu.